Introductie

Wanneer er stagnatie in organisaties wordt ervaren, of het nu om scholen,
overheidsinstellingen, zorginstellingen of bedrijfsleven gaat, wordt er vaak
advies ingewonnen door middel van onderzoek. Dit onderzoek wordt dan
door een consultant gedaan die schriftelijk materiaal onderzoekt, observeert
en interviewt. Het resultaat is dan een rapport dat wordt aangeboden aan de
top van de organisatie en moet vervolgens via allerlei trajecten door de
organisatie gedragen gaan worden. Als een deel van de stagnatie zich in de
top bevindt wordt zo’n soms eerder bestreden dan werkelijk benut ten dienste
van organisatieontwikkeling. De acties die voortvloeien uit het proces zijn
vaak compromissen die een deel van het probleem, vaak juist dat deel wat de
motor is achter de stagnatie, veronachtzamen.

Wij bieden in het geval van een onderzoeksvraag van een organisatie het
model ‘organisatiedialoog’ aan.

Wat houdt de organisatiedialoog in?

Dit model stimuleert actief onderzoek van de organisatiedynamiek door alle
betrokkenen gezamenlijk. Het model zorgt er voor dat allen in de organisatie
op een actieve en betrokken wijze zicht krijgen op de fundamentele thema’s
die in die organisatie spelen.

Door gezamenlijk onderzoek op een studiedag ontstaat een beeld van de
organisatie op basis van dialoog en uitwisseling. Door de
gemeenschappelijke bewustwording van de dilemma′s en knelpunten ontstaat
gemeenschappelijke verantwoordelijkheid voor de ontwikkeling van de
organisatie. Ook de directe aanspreekbaarheid en communicatie worden door
deze dialoog vergroot. Daar waar sprake was van stagnatie ontstaat
beweging.

Het resultaat van dit onderzoek bestaat dus uit gemeenschappelijk inzicht in
de stagnerende processen. Dit leidt tot een gedeelde behoefte tot
ontwikkeling van processen die groei en leren bevorderen.

Hoe kan zo’n proces er uit zien?

Een dergelijk onderzoeksproces wordt op maat gemaakt. Alle betrokkenen
zijn aanwezig of een representatieve afvaardiging daarvan. In een school
dus mogelijk ook een afvaardiging van leerlingen, ouders en het
onderwijsondersteunend personeel. In een commercieel bedrijf, het
(hogere) management, het middenkader, de staf, diverse disciplines van
de werkvloer en eventueel de OR.

Er wordt een consultancygroep gevormd die een analyse van het proces
gaat geven. Mensen uit diverse geledingen kunnen hierin een plaats
hebben.

De diverse aanwezige geledingen gaan na een inleiding door een externe
consultant in een interne dialoog over hun behoeften, inzichten irritaties
etc. dus alles wat hun bezig houdt rond de organisatie.

Vervolgens gaan de geledingen de verworven inzichten delen met andere
geledingen. Er ontstaat dan een organisatiedynamiek die meestal een deel
van het onderliggend probleem gaat tonen. Er volgen daarna andere
structuren waarin uitwisselingen van gedachten en ervaringen plaats
vinden. Op basis van het gehele proces maakt de consultancygroep een
analyse. Zij gaan deze analyse vervolgens delen met alle betrokkenen.

Deze activiteiten zullen leiden tot het formuleren van gezamenlijke
problemen die door iedereen erkend worden. Van daaruit worden
ontwikkelingsdoelen geformuleerd waarvan alle betrokkenen de relevantie
zullen inzien.

De rol van de externe consultants

Externe consultants zorgen voor een goede en veilige leer en
werkomgeving. Zij doen dit o.a. door het geven van inhoudelijke input, het
actief bepalen en bewaken van grenzen en het blijven focussen op de
gemeenschappelijke doelen van de onderzoeksdag.

Het resultaat

Het resultaat bestaat uit een dag waarin veel is ervaren en op deze
ervaringen is gereflecteerd. De werkelijkheid bestaat dan uit collectief
inzicht dat vervolgens min of meer vanzelfsprekend leidt tot het collectief
begrip dat er veranderingsprocessen moeten worden uitgevoerd.

Weerstand die wezenlijke ontwikkeling belemmert, wordt zo door de
organisatiedialoog omgezet in betekenisvolle participatie door alle
betrokkenen.